Amma Lazer korreksiyasının hər bir əməliyyatda olduğu kimi müəyyən əks göstərişi ola bilər və hər bir gözdə lazer korreksiyaya göstəriş olunmur.

Hansı faktorlar əks göstəriş ola bilər?

19 yaşdan kiçiklər eksimer lazer əməliyyatı olunmurlar

Birinci faktor, bu yaş faktorudur. Deməli, 19 yaşdan aşağı olan şəxslərdə lazer korreksiya etmək olmaz. Elə olur ki, pasiyentlər yaxınlaşıb xahiş edirlər ki: “Uşaq xaricə gedir, evlənir. Gəlin indidən bu problemi həll edək”. Amma bilmək lazımdır ki, 19 yaşına kimi inkişaf gedir və o vaxtına kimi lazer korreksiya əks göstərişdir.

Gözdə inkişaf edən zəifgörmə varsa, lazer əməliyyatı olmur

İkinci faktor bu inkişaf edən və proqressiya olan zəiflikdir. Məsələn, əgər miopiyanın, yaxud yaxın görmənin, ya da astiqmatizmin dərəcəsi tez-tez dəyişilirsə, əgər siz bir il ərzində eynək tez-tez dəyişirsinizsə, əgər rəqəmlər tez-tez dəyişilirsə, deməli hələ ki, bu proses inkişafın içindədir, hələ ki proqressiv formasındadır. Bu hallarda lazer korreksiya etmək olmaz, ancaq stabilləşmə olan zaman.

Göz dibində problem varsa, eksimer lazer əməliyyatı edilmir

Üçüncü faktor – bu göz dibində, yəni tor qışada distrofik proseslərdir. Distrofiyalar əsas mərkəz zonada olan distrofik proseslər, anadangəlmə olan irsi proseslərdir, travmadan sonra əmələ gələn, ya da iltihabi prosesdən sonra çapıqlar olur göz dibində. Bütün bu patoloji ocaqlar göz dibində, mərkəz zonada yerləşirsə, bu lazer korreksiya üçün əks göstərişdir. Çünki lazer korreksiyadan sonra biz yüksək nəticə ala bilmərik.

Hamiləlikdə, əmizdirərkən, hormonal pozuntu zamanı eksimer lazer edilmir

Dördüncü faktor, hamiləlik dövrü və uşaq əmizdirmə zamanı lazer korreksiya aparılmır.

Somatik statuslar, hormonal pozğunluq varsa, ya da əgər pasiyent başqa bir səbəb ilə hormonal preparatları qəbul edirsə, bu zaman da lazer korreksiya aparılmır.

Buynuz qişa nazikdirsə, eksimer lazer edilmir

Və ən vacib faktor – bu, buynuz qişanın qalınlığıdır. Əgər buynuz qişanın qalınlığı nazikdirsə, normadan aşağıdırsa, bu, lazer korreksiyası üçün əks göstərişdir.

Və əlbəttə bütün bu göstərişlər və əks göstərişlər müayinə zamanı həkim tərəfindən nəzərə alınmalıdır və korreksiya üçün optimal bir üsul seçilməlidir.

İlk öncə onu deyim ki, valideynlərimizin çoxu əlini uşağın alnına qoyaraq qızdırmanı ölçürlər. Amma bu düzgün metod deyil. Bəli, bəzən çox da haqlı çıxırlar. İndividualdır, bilirlər. Bu zaman mütləq termometrlərdən istifadə etmək lazımdır. Termometrlər özləri bir neçə formada ola bilər və biz qızdırmanı qoltuqaltı – akselyar, ağız içi – oral, bağırsaqdan – rektal və qulaqdan baxa bilərik.

Qızdırma ölçmək üçün termometr seçimi

Bunun üçün elektron və civəli termometrlərdən istifadə edirik.

Civəli termometrləri hal-hazırda çox da geniş istifadə etməməyə çalışırıq. Çünki uşaq onu qıra bilər, civəni ətrafa yaya bilər, şüşə qırıntılarını ağzına sala bilər.

Amma elektron termometrləri də düzgün seçmək lazımdır. Çünki çox həssas termometrlərdir və bu zaman temperaturu düzgün göstərməyə bilərlər.

Qızdırmanı dəmansız salmaq üsulları

Amma biz qızdırmanı ölçdükdən sonra əgər dəyər 38-ə qədərdirsə, o zaman heç bir dərman verməyə gərək yoxdur. Bu zaman uşağın əynini nazik eləməli, soyundurmalı, ətraf mühitin temperaturunu soyutmalı, əgər yay ayıdırsa konsioner içəridə yandırıla bilər və bu zaman mexaniki üsulla uşağın bədən temperaturunu aşağı salmağa çalışırıq. Yəni o saat dərmana qaçmırıq.

38 olduqda belə uşağı hamama salıb çimdirmək, soyuq su altında deyil, ilıq suda çimdirmək çox gözəl effekt verir. Analarımız bəzən 2-3 dəqiqə ərzində hamamdan çıxardılar. Elə deyil. 20 dəqiqəyə qədər ilıq suyun altında saxlamaqda fayda var. Həqiqətən bu zaman dərəcə 1 dərəcəyə qədər aşağı enir.

Tutaq ki, bu dediyimiz şeylər kömək etmədisə, o zaman biz dərmanlardan istifadə etməliyik.

Qızdırma salan dərmanlar

Mən körpə uşaqlara tablet formasında dərmanların verilməsini məsləhət görmürəm. Ən çox şam və siroplardan istifadə edə bilərsiniz. Şamları isə 3 yaşına qədər uşaqlarda istifadə etməyə tövsiyə edirik. Cinsi tərbiyə yönümündən onların 3 yaşından sonra istifadə edilməsi məsləhət deyil. Siropları istifadə etdikdə diqqətli olun. Əgər uşağın çiyələyə qarşı allergiyası varsa, bu zaman çiyələk tərkibli təbii ki, sirop vermək olmaz. Bunları nəzərə alın.

Parasetamol və ibuprofen tərkibli dərmanlar

İki cür forma dərman mövcuddur.

Parasetamol və ibuprofen tərkibli dərmanlar mövcuddur.

Ən çox birinci üstünlük verdiyimiz dərman parasetamol tərkibli olacaq. Belə ki, onu uşaqlara acqarına, daha kiçik yaşlı uşaqlara vermək olar və təbii ki, onun dozasını doktorla mütləq məsləhətləşmək lazımdır. Belə ki, əgər düzgün verməsəniz qızdırma salıcını, o zaman qızdırma etməyəcək və daha mənfi xüsusiyyətlərə gətirib çıxara bilər. Ona görə uşağın yaşına görə deyil, mütləq çəkisinə görə dərman verməyi, preparatı təyin etməyi tərcih edirik.

Əgər əlimizin altında ibuprofen tərkibli dərmandırsa, o zaman diqqət edəcəyimiz məqamlar mütləq uşaq 6 aydan böyük olmalıdır. 7 kilodan çox olmalıdır və acqarına olmamalıdır. Çünki bu tərkibli dərmanlar verdikdə mədəyə ziyan etmiş oluruq. Bunları mütləq nəzərə alın.

Əgər evdə verdiyimiz bu dərmanlar sayəsində uşağın qızdırması edərsə, uşaq suyunu içərsə, müayinə qəbul etməyi normal olarsa, yeməyini az yesə belə, 3 sutka, yəni 72 saat ərzində ev şəraitində gözləmək olar.

Amma xeyr, uşaq suyunu içmirsə, qızdırmalar çox yüksək davam edirsə, qızdırmanı ev şəraitində sala bilmiriksə, bu zaman mütləq həkim nəzarəti altında müayinə olunmalı və lazımi tədbirlər uşaq üçün görülməlidir.

Antibiotiklər qızdırma salıcı dərman deyil

Bir şeyi də qeyd edim ki, antibiotik qızdırma salıcı dərman deyil.

Bəzi valideynlər antibiotik verən kimi qızdırmanın düşməsini gözləyir. Ümumiyyətlə, çalışıb özbaşına aptekdən antibiotik alıb uşaqlara verməyin. Çünki çəkiyə görə düzgün hesablanmalıdır, yerində verilməlidir, düzgün verilməlidir. Antibiotik qızdırma salıcı preparat deyil və hər qızdırmada o dərman təyin edilməz.

2 dərman arasında neçə saat keçməlidir?

Qeyd etmək istədiyim məqamlardan biri də biz qızdırma salıcıları verdiyimiz zaman parasetamol və ibuprofen tərkibli dərmanları mütləq surətdə 4 saat ara ilə verilməsini tövsiyə edirik. Yəni bir dəfə ibuprofen tərkibli dərman verdikdə 4 saatdan sonra eyni tərkibi dərman verməyi tərcih etmirik. Ondan sonra parasetamol tərkibli sirop və ya şamlardan istifadə edə bilərsiniz.

Əgər yox, əlimizin altında ancaq parasetamol varsa, o 6-8 saatda bir, ibuprofen tərkibli dərmanlar isə, yalnız 8 saatdan bir istifadə oluna bilər. Və biz “çarpaz qanun” deyilən qayda ilə o dərmanlar verdiyimiz zaman 2 ibuprofen arasında zaman fərqi 8 saata bərabər olacaqdır.

Əgər qızdırma ev şəraitində düşmürsə…

Amma bəzən qızdırmalar o qədər yüksək ola bilir ki, bu qaydaya heç tabe olmur və bu zaman təbii ki, ev şəraitində deyil stasionar şəraitində venadaxili mayelər, dərmanlar, həkim nəzarəti altında köçürməklə qızdırmanın nəzarətə alınmasına kömək edirik.

Bir də qeyd edəcəyim məqam, əgər uşaqda keçmiş anamnezində febril qıcoma, yəni qızdırma yüksək olduğu zaman el arasında dediyimiz “sudurqa” keçirilibsə, o zaman ehtiyatlı olmaq lazımdır. Çünki bu hal altı yaşa kimi təkrarlana bilər.

Xüsusilə, qış aylarında və yaz aylarında daha sıx görülür. Əsas boğaz ağrısı ilə, udqunma zamanı narahatlıq, limfa düyünlərində şişkinlik və bəzən hərarətin yüksəlməsi kimiklinik əlamətlərlə özünü göstərə bilər.

Lakin bu klinik əlamətlərə əsasən biz xəstədə törədicinin viral və yaxud da bakterial olduğunu aydınlaşdıra bilmirik. Bunun üçün köməyimizə laborator analizlər gəlir.

Faringitlərin törədiciləri arasında 70-80% hallarda törədici viruslardır. Bunlara biz koronavirusları, rino virusları misal göstərə bilərik. Bakteriyalar 10-20% hallarda törədicidirlər ki, və bu törədicilər arasında 90 % hallarda törədici A qrup beta hemalitik streptokoklardır.

Törədicilər necə müəyyən olunur?

A qrupbeta hemalitik streptokokların təyini əsas iki test vasitəsilə həyata keçirilir. Sürətli antigen olaraq adlandırdığımız Strep A testi və əsnəyin kultivasiyasıdır. Hər iki test zamanı heç bir hazırlığa ehtiyac yoxdur. Və xəstə laboratoriyaya daxil olaraq steril tampon vasitəsilə xəstənin ağız içinə toxundurmamaq şərtilə badamcıqlardan və udlağın arxa divarından nümunə götürülür.

Strep A testi

Sürətli antigen testi bir immunoloji testdir və bu zaman xəstənin nəticəsi 20 dəqiqə müddətində çıxmış olur. Nəticə pozitiv olarsa, xəstə yoluxucu hesab olunur və antibiotikə başlaya bilər. Və antibiotikin qəbulu mütləq şəkildə həkim tərəfindən həyata keçirilməlidir. Çünki həkim antibiotiki xəstənin yaşına, çəkisinə və xəstəliyin ağırlığına əsasən təyin edir. Və yaxşı olar ki, düzgün olar ki, testin nəticəsi çıxmamış antibiotik qəbulu başlanılmasın. Çünki faringitlərin törədiciləri arasında viruslar öncə də dediyimiz kimi, 70-80% hallarda törədici viruslardır. Və qəbul etdiyimiz antibiotiklər yalnız bakteriyalara təsir etdiyini nəzərə alsaq törədici virus olarsa, bunun heç bir əhəmiyyəti olmayacaq və xəstənin vəziyyəti düzəlməz. Əksinə gələcəkdə daha davamlılıq yaranmasına səbəb olarıq. Bu səbəbdən antibiotik qəbulu yalnız həkimin nəzarəti altında keçirilməlidir.

Testin nəticəsi çıxdığı andan xəstə yoluxucu hesab olunur və antibiotik qəbulundan 24 saat keçdikdən sonra yoluxuculuq azalır. Xəstədə nəticə neqativ çıxarsa, bu həkim daha irəli bir test istəyə bilər. Bu isə əsnəyin kultivasiyasıdır. Və əsnəyin kultivasiyası “streptococcus pyogenes”in təyinində qızıl standart hesab olunur, daha güvənilir bir metod hesab olunur.

Əsnəyin kultivasiyası

Strep A testi pozitiv çıxarsa, nəticə heç bir testlə təsdiqləməyə ehtiyac yoxdur. Neqativ çıxarsa, əsnəyin kultivasiyası ilə təsdiqlənməlidir. Xüsusilə, 5-15 yaşlı uşaqlar arasında. Çünki 5-15 yaşlı uşaqlar arasında çox nadir də olsa kəskin qlomerulonefrit və yaxud da revmatizm kimi ağırlaşmalara qədər gətirib çıxara bilər. Bu səbəbdən bu bakteriyanı təyin etmək çox önəmlidir.

Yetişkin insanlarda isə yalnız həkimin istəyi olarsa, əsnəyin kultivasiyası ilə təsdiqlənə bilər. Əks halda yetişkin insanlarda streptokokal infeksiyalar görülmür. Əsnəyin kultivasiyası daha güvənli bir yöntəmdir. Sadəcə cavablar 24-48 saata qədər uzana bilər. Qızıl standart hesab olunur streptokokların təyinində.

Törədici nə qədər erkən təyin olunarsa, xəstəliyin yayılma riski aşağı salmış olarıq və pasiyentin məktəbə və yaxud da iş həyatına geri dönməyi daha tezləşər.

Ağrılar xarakterindən və iradiasiyasından asılı olaraq müxtəlif səbəblərdən əmələ gəlir.

Ürək ağrıları daha kəskin hiss edilir

Əsasən, ürəklə bağlı olan ağrılar, demək olar ki, daha kəskin, ürək nahiyəsində, sıxıcı, deşici ağrılarla özünü büruzə verir. Xəstələr ağrını bir barmaqla deyil, əlinin içi ilə, bütün əlinin içi ilə təsvir edirlər. Və ağrılar sol qola, sol dirsəyə, hətta bir barmağa, boynuna, alt çənəyə, kürəyə iradiasiya edir. Və ürək nahiyəsində olan ağrılar hərəkətdən asılı deyil. Yəni hərəkət zamanı və yaxud da sakit vəziyyətdə ağrılar daimi olur və nitrat preparatların qəbulu zamanı sakitləşir.

Qabırğa arası nevralgiya

Digər ağrılar qabırğa arası nevralgiya ağrılarıdır. Bu ağrılar zamanı xəstələr ağrının xarakterini sancı şəkilli, deşici şəkilli olduğunu ifadə edirlər və ürək ağrılarından fərqli olaraq burada hərəkətdən asılı olur. Dərin nəfəs alma və hərəkət zamanı ağrılar kəskinləşir. Və ya xəstə müəyyən bir məcburi vəziyyət alaraq ağrını bir qədər yüngülləşdirməyə çalışır. Və ağrıkəsici preparatların təsirindən ağrılar sakitləşir.

Sinir ağrıları

Digər ağrılar, əsasən, gənc yaşlı insanlarda rast gəlinir. Bu ağrılar sinir ağrılarıdır. Bu zaman xəstələr ağrını bir barmağı ilə ürək nahiyəsində bir və bir neçə nöqtədə göstərirlər və ağrılar sancı şəkilli olur. Bu ağrılar ağrıkəsici preparatların qəbulundan deyil, sakitləşdirici preparatların qəbulundan sonra yüngülləşir.

Əzələ ağrıları

Digər ağrılar sinir ağrıları, əzələ ağrılarıdır ki, bu zaman palpasiya etdikdə (təzyiq etdikdə) ağrı nöqtələri aşkarlanır.

Osteoxodroz ağrıları

Yaşlı insanlarda baş verən ağrılar, əsasən, osteoxondroz ağrılarıdır. Bu ağrılar onurğanın döş şöbəsinin osteoxondrozu zamanı müşahidə olunur. Və ağrı küt şəklində sıxıcı ağrılar kimi xarakterizə olunur. Ağrıkəsicilərin təsirindən ağrılar sakitləşir. Ancaq yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, yaşlı insanlarda, eyni zamanda həm osteoxondroz, həm miozit, həm nevrit olmaqla yanaşı, ürək problemləri də ola bilər. Stenokardiya, miokard infarktıola bilər. Yaşlı insanlarda daha ətraflı differensasiya etmək lazımdır.

Hamilə qadınlar isə ürək nahiyəsində olan ağrılara görə heç bir preparat qəbul etmədən həkimə müraciət etməlidirlər.

Ürək nahiyəsində olan hər bir ağrı zamanı vaxtında differensasiya edib diaqnoz qoymağa gecikməyin.

Əmgək hansı hallarda gec bitişir?

Amma bəzi xəstəliklər məsələn bəzi hallarda bu əmgəyin bağlanmasını gecikdirə bilər. Məsələn, deməli axondroplaziya – qığırdaq bağ xəstəlikləri, vitamin D əskikliyinə bağlı olaraq raxit xəstəliyi, bundan sonra hipotireoz, yəni qalxanvari vəz xəstəlikləri, həmçinin kəllədaxili təzyiqin artmasına səbəb ola biləcək bəzi ciddi xəstəliklər, ciddi hallar: beyin qanamasıdır, beyin şişidir, ensefolit, menengit kimi hallar əmgəyin bağlanmasını gecikdirə bilər.

Nəyə görə kəllədaxili təzyiqin artmasına bağlı olacaq xəstəlikləri xüsusi vurğuladım? Çünki burada valideynlər əmgəkdə bir damcı qabarıqlıq, bir az böyüklük görən kimi səhv olaraq “Uşaqda kəllədaxili təzyiq var” deyib onun müalicəsinə başlayırlar. Və burada yeri gəlmişkən vurğulamaq istəyirəm ki, kəllədaxili təzyiq hər əmgəyi gərgin olan uşaqda və yaxud da əmgək böyüklüyü olan uşaqda bunu görmərik. Bu ciddi xəstəliklərin bir simptomudur. Məsələn, hidrosefaliya xəstəliyi. Hidrosefaliya xəstəliyində də yenə əmgəyin bağlanması gecikə bilir. Bu zaman beyin mədəciklərinin və həmçinin baş ölçülərinin normadan, həddindən çox böyük olmasını müşahidə edə bilirik. Və təbii ki, bu həyatı təhdid edən ciddi bir xəstəlikdir.

Digər hallarda genetik meyilə bağlı olaraq bəzən əmgəyin, deməli bağlanması gecikə bilir və bu halda heç bir müdaxilə tələb etmir. Və burada bəzən valideynlər səhv olaraq əmgək gec bağlanır deyə uşağa Kalsium, vitamin D və s. kimi ifrat qida əlavələri, verilir ki, bu heç bir protokolda yoxdur və yolverilməzdir.

Əmgək tez bitişirsə?

Əmgəyin kiçikliyi hansı hallarda olur?

Yenə əmgəyin kiçikliyinin də, yəni əmgəyin ölçüsü fərdi olduğu üçün elə olur ki, normal uşaqdır, sadəcə əmgəyin bağlanması erkən olub, üç aydır. Burada baş dairəsi bizim üçün önəmlidir. Yəni əgər baş ölçüləri aybaay normal ölçüdə artırsa, bu uşağın inkişafı normaldır deməkdir. Amma əmgək kiçikdirsə və baş dairəsi də kiçikdirsə, bu zaman biz “mikrosefaliya” və yaxud da ki, “kraniosinostoz” deyilən sümüklərin vaxtından əvvəl birləşməsi kimi hallara təsadüf edə bilərik ki, bu zaman mütləq həkim nəzarətində, xüsusən əgər başına ölçüsü normal böyümürsə mikrosefaliyaya səbəb ola biləcək beyin qüsurlarıdır, metabolik, genetik səbəblər hamısı həkim tərəfindən ətraflı araşdırılmalıdır.

Eyni zamanda əmgək kiçikdir və əmgəyin kiçikliyini də müalicə etmək üçün bəzən kalsium olan preparatlar istifadə olunur yersiz olaraq və yaxud da ki, vitamin D-nin qəbulunu dayandırırlar ki, əmgək kiçikdir bağlanacaq. Bu da yolverilməzdir və heç bir protokolda yoxdur.

Əmgəyin “döyünməsi” normaldır

Və yaxud da ki, əmgəyin məsələn uşaq yemək yeyən zaman, nəfəs alıb verən zaman, ağlayan zaman, qışqıran zaman kənardan əmgəkdə görülən ürək şəklində vurğu olması, yəni pulsasiyanın olması da normal hesab olunur və heç bir müdaxilə tələb etmir. İshalı, qusması olan uşaqlarda əmgəkdə batıqlığın, çökəkliyin olması normaldır və… “Normaldır” dediyimiz, yəni bu ikincili xəstəliyə, ikinci patologiyaya bağlıdır və bu da xüsusi bir yəni sırf əmgəyin müalicəsi üçün xüsusi bir hal tələb etmir.

Yəni ümumi götürsək əmgəyin özünün müalicəsi üçün, yəni yekun olaraq bunu deyərik ki, əmgəyin özünün müalicəsi üçün, yəni əmgəyi müdaxilə etməyimiz heç bir zaman da doğru deyildir, sadəcə burada biz baş ölçülərinə nəzarət edirik və əmgəyin kiçik və böyük olmasına səbəb ola biləcək altda yatan faktorlar mütləq həkim tərəfindən dəyərləndirilir.